Antakya’nın kalbinde, yüzyıllardır şehre bakan bir isim yankılanır: Habib-i Neccar. “Neccar”, yani marangoz, yani ahşap ustası… Rivayetler, onun bir marangoz olduğunu, ahşap işleriyle uğraştığını, el maharetiyle geçimini sağladığını anlatır. Sadece elleriyle değil, de Antakya’nın vicdanına yerleşmiştir. Ve belki de bu yüzden, Antakya’da ahşap her zaman kutsal bir iz taşır. Her yontu, her desen bir niyazdır bu topraklarda.
Habib-i Neccar Camii’nin taş duvarlarının hemen ardında, dar bir sokakta eski bir atölye var. Raflarda dizili ahşap kalıplar, yüzlerce yıl öncesine ait motiflerle bezenmiş. Bu kalıplar, Antakya mutfağının vazgeçilmezi olan kömbe için. Ama sadece bir mutfak aracı değil bunlar aynı zamanda zanaatın, hafızanın ve kimliğin taşıyıcıları.
Kömbe, özellikle bayramlarda, doğumlarda, düğünlerde yapılan özel bir kurabiyedir. Ama onu asıl özel kılan, altında şekil veren kalıptır. Ceviz ya da zeytin ağacından elde oyulan bu kalıplar, her ailenin kendi desenini taşıyabilir. Sekiz kollu yıldızlar, çiçek motifleri, kıvrık dallar, nar taneleri… Her biri bir temenni, bir korunma duası, bir nazar savar. Bu motifler sadece estetik değil; etnografik açıdan da önemli kodlar taşır. Evlenme çağına gelmiş bir genç kızın ilk kömbe kalıbı, ona ailesi tarafından armağan edilir. Yeni bir yuvanın temeli, bu ağaçla atılır.
Antakya’da bazı aileler, kalıplarını nesiller boyunca saklar. Üzerlerinde yılların un izi, kalıplaşmış hamur çizgileri, hatta zaman zaman küçük çatlaklar olur. Ama kimse o çatlağı onarmaz. Çünkü o iz, geçmişten gelen bir hikâyedir. Her çatlak, her oyuk bir kadının elinden çıkan bir bayram sabahını, bir annenin oğluna ettiği duayı, bir gelinin yeni evine getirdiği bereketi anlatır.
Bugün Habib-i Neccar Camii’ni ziyaret eden biri, sadece bir türbeye değil; aynı zamanda bir zanaat kültürünün merkezine de ayak basar. Belki o taş avludan çıkarken bir köşe başında, elinde ceviz kalıbını oyarken bir usta görürsünüz. Onun elindeki sadece tahta değil; Antakya’nın sabrı, sevgisi, geçmişi ve inancıdır.
