Defne Han (Çelenkçioğlu Sabunhanesi)

Defne Han, Antakya’nın kalbi konumunda bulunan Uzun Çarşı Caddesi, Tayfur Sökmen Caddesi ve Saka Sokak arasında yer almaktadır. Osmanlı döneminde inşa edildiği bilinen han, Saka Hamamı ve Mahremiye Cami ile yan yana inşa edilerek bir külliye işlevi gören üçlü yapı grubunun önemli bir öğesi olmuştur. Defne Han, 1574 yılında Sokullu Mehmet Paşa tarafından vakıf olarak yaptırılmıştır. XIX. yüzyıl ortalarına kadar han olarak kullanılan bu yapı, 1842-1845 yılları arasında Halep Valiliği yapan Vecihi Paşa tarafından sabunhaneye çevrilmiştir. Osmanlı döneminden bugüne kadar gelen bu tarihi sabunhane, bölgenin ticaret ve el sanatları geleneğinin bir parçası olmuştur. Sabunhane, kesme taşlarla inşa edilmiş olup, avlulu ve iki katlı bir yapıya sahiptir. Antakya’nın geleneksel zeytinyağlı sabunlarının üretildiği bir merkez olmuş ve döneminde bölgenin sabun ticaretine önemli katkılar sunmuştur. 1969 yılına kadar sabunhane olarak hizmet veren yapıda, 1969 yılında ticari faaliyetlerini durduran Selim Çelenk ve Tahir Necip Haytoğlu Kollektif Şirketi, 1973 yılında şirketin feshedildiğini ilan etmişler ve böylece sabunhanenin ticari faaliyetleri resmen sona ermiştir (Çelenk, 1996). Antakya’nın tarihi mirasını yansıtan önemli bir mekân olarak varlığını sürdüren yapı, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından 1985 yılında tescillenerek koruma altına alınmıştır. Koruma amaçlı imar planında; 5-1 mıntıkada, 1262 numaralı parselde yer alan yapının envanter numarası 108’dir. Tarihi binanın bünyesinde giyim, züccaciye ve kozmetik ürünleri satan dükkânlar faaliyet göstermektedir (Usun ve Dinç, 2020). Bu yönüyle Defne Han, yerli ve yabancı turistler için Antakya çarşısı içerisinde gezilip görülmesi gereken ve aynı anda alışveriş yapılabilecek mekânlardan biri olarak dikkat çekmiştir.